ИЗЈАВА ПО ПОВОД ПРЕСУДАТА НА НОВИНАРОТ ТОМИСЛАВ КЕЖАРОВСКИ

По еднодушната осуда на демократската јавност на постапките на судските органи кон новинарот Томислав Кежаровски, очекувавме разум, а дочекавме неразумна пресуда која, да повторам, претставува груба компромитација на основните начела на правната држава.

Македонскиот ПЕН најостро ја осудува пресудата и уште еднаш енергично протестира против грубиот и бескруполозен атак врз слободата на изразувањето, загарантирано во безброј меѓународни документи, како и во Уставот на Република Македонија.

И Комитетот за писатели во затвор на Меѓународниот ПЕН неодамна негодуваше и изрази сериозна вознемиреност поради ваквиот третман кон новинарот Кежаровски и кон слободата на медиумите воопшто. Македонскиот ПЕН се придружува кон јавните протеси по повод пресудата на новинарот Кежаровски и за својот став по повод исходот од судскиот процесќе го извести Меѓународниот ПЕН и неговите органи. Со загриженост ќе го следиме натамошниот развој на настаните и истрајно ќе ја продолжиме борбата против сите обиди за загрозување на слободата на изразувањето, како и против секаков вид ограничување на медиумската слобода во Република Македонија.

 

МАКЕДОНСКИ ПЕН ЦЕНТАР, Претседател,  Ристо Лазаров

МЕЃУНАРОДЕН ПЕН: ОСЛОБОДЕТЕ ГО КЕЖАРОВСКИ

Претседателот на Комитетот на писателите во затвор, Мариан Ботсфорд Фрејзер, му напиша писмо на македонскиот министер за правда, Блерим Беџети, каде што изразува загриженост за причините според кои е уапсен а воедно и продолжен притворот на новинарот Томислав Кежаровски. НОВА ви го пренесува писмото во целост:

„Драг Министре,

Ви пишувам во име на Комитет на писателите во затвор при Меѓународниот ПЕН, глобална асоцијација на писатели со членови од 100 земји ширум светот. Ние сме загрижени за продолжениот притвор на македонскиот истражувачки новинар Томислав Кежаровски, и веруваме дека тој треба да биде ослободен без одложување, бидејќи единствената причина за неговото апсење се чини дека е поврзана со негов текст.

Специјалниот известувач на ОН за слободата на изразување, Френк Ла Ру, кој беше спречен во неговата намера да го посети Кежаровски за време на неговата посета во земјата, во јуни 2013 година, го побара истото.

Според нашите информации, Кежаровски е веќе во притвор повеќе од четири месеци. Како репортер на скопскиот дневен весник „Нова Македонија“, тој беше уапсен на 29 мај 2013 година за наводно откривање на идентитетот на заштитен сведок, во два наврати кога тој пишуваше за слуќај на убиство, што беше објавено од магазинот Репортер 92 во 2008 година.

По неговото апсење, на Кежаровски му беше одредена мерка притвор од 30 дена со цел полицијата да ги истражи обвинувањата кон него. Сепак, и по истекот на тие 30, притворот му беше продолжен на нови 30 дена. Вака се продолжува секој месец од денот кога тој беше уапсен. Сегашниот рок на истекување на наредбата дадена на 27 септември 2013, веќе треба да истече околу 26 октомври 2013 година.

Кежаровски во 2012 година заврши на второто место за наградата за истражувачко новинарство која ја доделува Македонскиот Институт за медиуми. Неговата работа беше доста критикувачки настроена наспрема македонското Министерство за внатрешни работи и на справувањето на полицијата со заштитните сведоци. Затоа сме загрижени дека продолжувањето на неговата казна всушност би можело да претставува повторување на она за кое тој известуваше.

Забележавме извештаи дека тој е обвинет согласно Законот за заштита на сведоците. Од огромно значење за нас би било појаснување на неговиот сегашен статус во рамките на правото, како и информациите во врска со сите формални обвиненија кои се поднесени против него до денес. Забележавме извештаи дека „заштитен сведок“, наводно идентификуван во статиите на Кежаровски од 2008 година, сведочел пред скопскиот суд во 2012 дека тој всушност немал статус на заштитен сведок во времето кога биле објавени статиите кои го идентификувале. Овој статус му бил доделен во 2010 година. Тој понатаму сведочеше дека бил принуден од страна на полицијата да сведочи лажно во судскиот процес за убиството. Ние, исто така, ќе го цениме појаснувањето за тоа дали сведокот за кој станува збор, има статус на „заштитен сведок“ во 2008 година.

Ние сме исто така вознемирени од извештаите дека некој судија извршувал притисок врз Кежаровски да го открие името на неговиот извор на информациите во неговата статија од 2008 година, и ќе го цениме вашиот одговор дали тоа е всушност случајот. Како што сте запознаени, Европскиот суд за човекови права во неколку наврати нагласи дека членот 10 од Европската конвенција за човекови права, ги заштитува не само суштината и содржината на информациите и идеите, туку и средствата за пренесување на истата.

Медиумите се прифатени според најширок обем на заштита во практиката на Судот, вклучувајќи ја и доверливоста на новинарските извори. Со ова писмо ви го праќаме и листот со фактите од ЕКЧП.. Ако Томислав Кежаровски бил под притисок да го открие неговиот извор, ова ќе претставува прекршување на членот 10 од ЕКЧП.

Меѓународен ПЕН смета дека ако - како што излегува дека тоа е точно - единствена причина за продолжениот притвор без судење на Кежаровски е неговата работа како новинар, тогаш тој е задржан со повреда на неговото право на слободно изразување, кое е гарантирано со член 19 на Меѓународната конвенција за граѓански и политички права (ICCPR), која Македонија ја ратификуваше во 1994 година, членот 10 од Европската конвенција за човекови права (ЕКЧП), која Македонија ја ратификуваше во 1997 година, и со членот 16 од Уставот на Република Македонија. Неговиот продолжен притвор, исто така може да претставува повреда на неговото право да не биде судски притворен и изложен на фер судење, како што гарантираат членовите 9 и 14 од МКГПП и членовите 5 и 6 од ЕКЧП.

Затоа, Ве поттикнувам да направите се што е во ваша моќ за да се осигура дека македонските власти работат во согласност со нивната законска обврска за да му гарантираат право на Томислав Кежаровски за слободно да се изрази, со тоа што веднаш ќе го ослободат од притвор и ќе му дозволат да продолжи со неговото новинарство без понатамошно неоправдано мешање.

На крај, би сакал да ја изразам загриженоста на Меѓународниот ПЕН во врска со нацрт-законот за медиуми за кој расправата е во тек, а за кој новинарите и медиумските работници во земјата се спротиставуваат. Ние разбираме дека тие се плашат дека предложеното регулаторно тело нема да биде ниту транспарентно ниту одговорно, додека се овластени да наметнат значителни парични казни и ќе имаат можност да цензурираат новинари. ОБСЕ коментираше „Делот за програмки и експертски мониторинг е ризик за постоење на застрашувачки ефект врз радиодифузерите“. Повторно, Ве поттикнувам да се осигурате дека нацрт-законот се разгледува, така што крајната форма нема незаконски да го ограничува правото на слобода на изразување“, се вели во писмото.

На 27 септември 2013 година, Кривичниот совет на Основниот суд 1 во Скопје одлучи по петти пат да му го продолжи притворот. Томислав Кежаровски беше уапсен во акцијата Ликвидација, под сомнение дека во текст што ги објавил пред пет години во магазинот „Репортер 92“, наводно го открил идентитетот на заштитениот сведок.     

                                                             pen logo 2logo2

КЕЖАРОВСКИ ДА СЕ БРАНИ ОД СЛОБОДА

 - Изјава на претседателот на Македонскиот ПЕН


И петтото продолжување на притворот за новинарот Томислав Кежаровски, исто како и иницијалното притворање и сите досегашни продолженија на оваа драмолетка на апсурдот, заслужува и наидува на целосна осуда на домашната и меѓународната демократска јавност – се вели во изјавата на Ристо Лазаров, претседател на Македонскиот ПЕН центар.

Пред неа, органите на нашата судска (се разбира и не само судска) власт покажува мускули и слепа приврзаност кон поговорката “кучињата лајат, карванот врви”, што, пак, претставува груба компромитација на основните начела на правната држава.

Македонскиот ПЕН со внимание и неодобрување ги следи сите постапки на власта во овој случај, оценувајќи ги нив како кршење на правото на слободно изразување, загарантирано како во Уставот на Република Македонија, така и во цела редица меѓународни резолуции и декларации. Со овој случај е запознат и неодамнешниот Конгрес на Меѓународниот ПЕН, чиешто произнесување следува по утврдената процедура на оваа организација. Бараме надлежните органи да не ги игнорираат барањата на јавноста и макар и со огромно задоцнување да сторат нешто за заштита на основното право на слобода на изразувањето и на вкупниот амбиент за слободен проток на јавно изречениот збор, кој безусловно мора да биде демократски и во духот на општоприфатените меѓународни стандарди.

28.06.2013 г.

 

СООПШТЕНИЕ ПО ПОВОД ЛУСТРАЦИЈАТА

НА СЛАВКО ЈАНЕВСКИ

 

 

Македонскиот ПЕН центар со големо исчудување ја прими веста за лустрацијата на еден од
своите оснoвачи и носечки столбови на македонската литература и култура Славко
Јаневски. Дотолку повеќе што станува збор за автор мртов повеќе од една
деценија, за автор кому токму власта што го лустрира, пред извесно време му
откри два споменика – еден во Паркот
„Жена борец“ друг на Мостот на уметноста. Македонскиот ПЕН центар силно се
противи на настојчивите обиди на Комисијата за лустрација самата да си се
претвора во Комисија за утврдување на гревови од било кој вид, скршнувајќи од
нејзината единствена и основна цел – оневозможување поранешните соработници на
службите за безбедност да можат денеска да бидат носители на јавни функции.
Македонскиот ПЕН центар не може да сфати со колкава леснотија Комисијата за
лустрација се пресметува со мртви луѓе кои не можат да се бранат и да ја
докажат својата невиност, а за кои уште од римско време постои начелото – за
мртвите не се расправа. Не сакајќи да невлегува во наводите на Комисијата, која
со ова го достигнаа врвот на
апсурдот, Македонскиот ПЕН центар потсетува дека вредносната скала во уметноста не ја прават никакви комисии
и силно
ја подвлекува незаобиколната и незаменлива улога на Славко Јаневски во развојот
на македонската литература и култура. Едновремено, енергично бараме од
надлежните државни органи да ја вратат работата на оваа Комисија
во нејзиниот законски делокруг.

Димитар Башевски

ЗБОРОТ И СЛОБОДАТА

Конференција на ПЕН, 6-9 јуни 2013

 

 

            Зборот и слободата, тоа е пеновска тема пар екселанс. Тие два збора се станати клучен принцип содржан во Повелбата на Меѓународниот ПЕН. На тој принцип, ако сакате, лежи и самото постоење на ова светска асоцијација на писателите.  

Целата историја, особено историјата на последните векови, е всушност историја на борба за слобода. Фактот што таа борба не одела праволинејно, не ја прави неа залудна туку само зборува за тоа дека честопати историјата на политичкиот живот и на институциите е историја на падови, на измами и илузии, дека историјата често се развижувала и преку лаги и грешки. Прокламираното ново, понекогаш отстапува пред животот и продолжува по старо.

Сведоци сме дека во еден број балкански средини, па дури и во некои блиски централно-еврпски земје, на пример, место да се релаксира, се заострува борбата за власт над зборот. Тоа се огледа во обидите на владеечките структури да затвораат медиуми кои се поставиле критички и опозициски наспрема нив, во обидите во вкрстена спрега со сопствениците на медиумите, односно со капиталот, и со државна поддршка со реклами и со други форми, да ги поткупуваат и да ги контролираат посебно телевиизиските медиуми и, конечно, преку еден вид насилно натурање на закони за медиумите, да завладеат, речиси со сиот или со нјаголемиот дел од медиумскиот простор. Во сето тоа, постои уште и поткупливоста. Поткупливоста, според Лорд Актон, е многу поефикасна од справите за мачење. Во таквата ситуација нема потребно ниво на слобода на зборот, а ако нема слобода на зборот, нема никаква слобода. Зборот, лебот и слободата не се баш одделени едно од друго. Дури, гледаме дека каде што нема слобода на зборот, нема ни странски инвестиции.

Оттука, кога е Балканот во прашање, Репортери без граници во својот последен извештај за слободата на медиумите има оценка дека ”Балканот остана вкоренет во репресивната пракса од минатото”. Ни нашата македонска средина, не е надвор од овие состојби. Меѓународните организации што се занимаваат со медиумската слобода, во 2013 година ја рангираа Македонија на 116–тото место. Ваквиот пад и ваквото ниско место по однос на медиумската слобода, доведе до тоа да се најдеме во бројот на земји означени како полуслободни. Покрај другото, ние му ја понудивме на светот онаа ексклузива од 24 декември по однос на новинарите. Грчките власти пак деновиве прогласија за персона нон грата една македонска новинарка затоа што во својот весник не пишувала според нивните очекувања. Така, Балканот останува место каде што нема многу нешто ново, останувајќи, како што се рече, “вкоренет во репресивната пракса од минатото”.  

Јасно е дека зборот и слободата се нешта иманентни на она што сме и што го правиме ние како писатели. Утешно е што, како поединци и како Македонски ПЕН центар, макар скромно, ние сме направиле и еве и сега правиме нешто во полза на тој збор и на таа слобода. Понекогаш начинот на кој литературата го гледа животот се прима како закана за поредокот што сака да го одржи една власт. Оттука, и кога е литературата во прашање, произлегуваат последици поврзани со слободата на говорот. А во суштина, литературата е прашање на внатрешниот, а не на надворешниот став. Нејзината ролја не е да презема директна одговорност за светот. Творецот е поединец, нема такво нешто како објективна визија, форма, боја, звук, неговите дела се примаат како индивидуален сензибилитет наспрема другиот човек и светот.

Дека “гласот на писателот е глас на делото на писателот”, како што понекогаш се вели, никој не спори кога е во прашање книжевно-уметничкиот контекст, но спорно е кога се прави замена на тезата, та тој “уметнички глас” на неговото дело, се сака да се употреби како замена за слободата на зборот надвор од тоа дело, во општествениот простор. Се вели: Јас пишувам, а не зборувам за јавните нешта, еве ви го моето дело! Не, твоето дело не е за таква употреба. Дај го твојот глас како човек по однос на зборот и слободата со авторитет на писател, се разбира ако го имаш тој порив, без принуда, само доколку ти дозволува слободата на совеста.

Значи, не ставај го уметничкото дело каде што не му е местото, зашто крајниот извод од таквата теза би бил дека писателите треба да молчат. И не само писателите: и тутунарите треба да молчат, бидејќи нивниот глас е гласот на нивниот тутун што го садат, и возачите на автобусите треба да молчат, и студентите треба да молчат зашто нивниот глас се испитите што треба да ги полагаат и итн. Една млада Турчинка на плоштадот Таксим при настаните деновиве изјави: Ние не сме стадо овци! Не знаеме дали е таа писателка или, можеби, книговодителка. Ако е важна писателка, тоа може на нејзината изјава да и` даде авторитет, слично со случајот на Памук, но ништо не менува од фактот дека нејзината изјава е изјава што има малку или никаква врска со естетскиот и уметничкиот свет на нејзината лирска поезија.

Зборуваме за зборот и слободата, за гласот на слободата, а не за оној глас кој е подобро и да не го слушаме – оној глас на културата и во тие рамки и на еден број писатели, кои од Балканот направија и прават терен на терор на културата и придонесоа за Третите балкански војни, за сите оние колежи и за геноцидите на тлото на поранешна Југославија. 

Инаку, јасно, нема слобода во некој празен простор, таа е исто така модел на должности. Во врска со неа, во една општа смисла, можат да се постават различни хипотези. Државата и слободата се два спротивставани концепта, како впрочем што се и Бог и слободата.

Важен аспект е дека слободата е запазување на една внатрешна сфера, како што е слободата на совеста, почвата врз која расте слободата. Нема слободен збор, без слободна совест.  Тоа го има кај Казанѕакис кога вели:  Den elpizw tipote, den fouame tipote, eime elefteros (Не се надевам на ништо, не се плашам од ништо, јас сум слободен). Тоа е раскошно лично чувство на слобода и етичка автономност.

 

hosted by

Copyright © Macedonian P.E.N. Centre, 2004.
All rights resreved

created by